۱۹. برگه تقلب فرمان‌ها¶

مرجع یک‌نگاهی. برای هر مورد توضیح و هشدار، به فصل مربوط مراجعه کنید. در کادر زیر تایپ کنید تا فقط بخش‌های مرتبط بماند (مثلاً docker، پورت، journalctl).

سلامت سیستم¶

date; uptime; hostnamectl
free -h
df -hT
df -ih
lsblk -f
systemctl --failed
cat /proc/pressure/{cpu,memory,io}

شبکه¶

ip -br a
ip route
ip route get 1.1.1.1
getent hosts example.com
dig +short example.com
ss -lntup
ss -s
nc -vz HOST PORT
curl -I https://example.com
curl -sS -o /dev/null -w 'dns:%{time_namelookup} tcp:%{time_connect} tls:%{time_appconnect} ttfb:%{time_starttransfer}\n' URL
mtr -rwzc 10 HOST

سرویس و لاگ¶

systemctl status SERVICE
systemctl cat SERVICE
sudo systemctl reload SERVICE
sudo systemctl restart SERVICE
sudo systemctl reset-failed SERVICE
journalctl -u SERVICE --since today
journalctl -u SERVICE -f
journalctl -xeu SERVICE
journalctl -p err -b
journalctl -b -1 -e
dmesg -T | tail

فایل‌ها¶

find /path -type f -name '*.log'
find /path -type f -size +100M -xdev
grep -Rni 'error' /path
du -xhd1 /path | sort -h
stat FILE
tail -F FILE
lsof +L1

کاربر و مجوز¶

id USER
getent passwd USER
sudo -l
ls -la
namei -l /full/path
getfacl FILE
last -a | head
sudo lastb | head

Docker¶

docker ps -a
docker logs --tail 100 CONTAINER
docker stats --no-stream
docker compose ps
docker compose logs -f --tail=100
docker system df
docker inspect -f '{{.State.OOMKilled}} {{.State.ExitCode}}' CONTAINER

آرشیو و بررسی صحت¶

tar -czf archive.tar.gz DIR
tar -tzf archive.tar.gz
tar -xzf archive.tar.gz -C /dest
sha256sum FILE
rsync -aHAXn SRC/ DEST/

بسته‌ها (میان‌توزیعی)¶

کار	Debian / Ubuntu	RHEL / Rocky
به‌روزرسانی فهرست	`apt update`	`dnf check-update`
ارتقا	`apt upgrade`	`dnf upgrade`
نصب / حذف	`apt install` / `apt remove`	`dnf install` / `dnf remove`
این فایل از کدام بسته؟	`dpkg -S /path`	`rpm -qf /path`
فایل‌های بسته	`dpkg -L pkg`	`rpm -ql pkg`
نسخه‌ها / مخزن	`apt-cache policy pkg`	`dnf info pkg`
قفل نسخه	`apt-mark hold pkg`	`dnf versionlock add pkg`

مجوز عددی¶

عدد	معنی	مثال
`7`	`rwx`
`6`	`rw-`
`5`	`r-x`
`4`	`r--`
`600` / `640` / `644`	کلید-رمز / فایل گروهی / عمومی	`chmod 640 app.conf`
`700` / `750` / `755`	پوشهٔ خصوصی / گروهی / عمومی	`chmod 700 ~/.ssh`
`4755` / `2775` / `1777`	setuid / setgid dir / sticky dir	`/tmp`

سیگنال‌ها و کد خروج¶

سیگنال	عدد	معنی
`HUP`	1	بازخوانی تنظیمات / قطع ترمینال
`INT`	2	Ctrl+C
`TERM`	15	خاتمهٔ منظم (پیش‌فرض)
`KILL`	9	کشتن اجباری
`STOP` / `CONT`	19 / 18	توقف / ادامه

کد خروج	معنی
`0`	موفق
`1` / `2`	خطای عمومی / استفادهٔ نادرست از دستور
`126` / `127`	اجرا نشد (مجوز) / فرمان پیدا نشد
`130`	Ctrl+C
`137` / `143`	KILL یا OOM (128+9) / TERM (128+15)

cron¶

┌ دقیقه (0-59)
│ ┌ ساعت (0-23)
│ │ ┌ روز ماه (1-31)
│ │ │ ┌ ماه (1-12)
│ │ │ │ ┌ روز هفته (0-7؛ 0 و 7 = یکشنبه)
* * * * *  فرمان        # % باید \% شود

کدهای HTTP پرتکرار¶

کد	معنی	کد	معنی
`200`	موفق	`403`	ممنوع
`301/302`	redirect	`404`	پیدا نشد
`401`	احراز هویت لازم	`502`	backend نامعتبر
`429`	تعداد زیاد درخواست	`504`	backend دیر جواب داد

tmux و vim¶

کار	کلید
جدا شدن از tmux	`Ctrl`+`B` سپس `D`
پنجرهٔ جدید / بعدی	`Ctrl`+`B` سپس `C` / `N`
تقسیم افقی / عمودی	`Ctrl`+`B` سپس ++percent++ یا ++quote++
vim: ذخیره و خروج	`Esc` سپس `:wq`
vim: خروج بدون ذخیره	`Esc` سپس `:q!`

الگوی عیب‌یابی عمومی¶

Scope: چه میزبان/سرویس/کاربرانی درگیرند؟
Time: مشکل از چه زمانی شروع شده؟
Evidence: status، لاگ، منابع، شبکه.
Change: آخرین تغییر قابل‌ربط چه بوده؟
Mitigation: کم‌خطرترین اقدام برای بازگرداندن سرویس.
Verification: آزمون کاربردی و بررسی لاگ پس از رفع.
Postmortem: علت، اقدام پیشگیرانه و مالک پیگیری.

جست‌وجو در خود کتابچه (روی کلون Git)¶

grep -Rni --include='*.md' 'عبارت' docs/
grep -Rni --include='*.md' 'journalctl' docs/

فرمان‌هایی که باید با احتیاط ویژه اجرا شوند¶

فرمان مخرب	چرا	جایگزین/محافظ امن‌تر
`rm -rf`	بی‌برگشت	`ls`/`find -print` اول؛ `"${VAR:?}"`
`dd` / `mkfs` / `wipefs`	بازنویسی دیسک	`lsblk -o NAME,SERIAL,MOUNTPOINTS` و تطبیق
`fdisk` / `parted` / `pvcreate` / `vgremove` / `lvremove`	تغییر ساختار دیسک	بکاپ/snapshot؛ اول فقط‌خواندنی (`pvs`/`lvs`)
`iptables -F` / `nft flush ruleset`	قطع دسترسی و قوانین Docker	`nft -c -f` + «برگرداننده» با `at`
`docker system prune -a --volumes` / `compose down -v`	حذف داده volume	`docker system df` ؛ بکاپ volume
`rsync --delete`	حذف از مقصد	`--dry-run` ؛ بررسی mount
`chmod -R` / `chown -R`	تغییر گستردهٔ مجوز	مسیر را با `pwd`/`ls` ببینید؛ روی `/` هرگز
`kill -9` / `pkill -f`	کشتن بدون تمیزکاری / الگوی گسترده	`TERM` اول؛ `pgrep -af` قبل از `pkill`
`crontab -r`	حذف همهٔ cron	`crontab -l > backup` ؛ `-ri`
`userdel -r`	حذف خانگی	بکاپ؛ `find -user`
`setenforce 0` / `ufw disable`	برداشتن لایهٔ دفاع	فقط موقت و برای تشخیص

پیش از اجرا: دستگاه/مسیر را دوباره بررسی کنید، پشتیبان و روش بازگشت داشته باشید و روی سیستم تولیدی تأیید تغییر بگیرید.